درسنامه آموزشی پیام‌های آسمان کلاس نهم

رسول اکرم (ص) دربارهٔ حکمت وضو می‌فرماید:

«شستن صورت در وضو؛ یعنی خدایا هر گناهی که با این صورت انجام دادم، آن را شست‌وشو می‌کنم تا با صورت پاک به جانب تو بایستم و عبادت کنم؛ شستن دست‌ها در وضو یعنی خدایا، از گناه دست شستم و به واسطهٔ گناهانی که با دستم مرتکب شدم، دستم را تطهیر می‌کنم. مسح سر در وضو یعنی خدایا از هر فکر و خیال باطل و گناه آلود که در سر پرورانده‌ام، سرم را تطهیر می‌کنم؛ مسح پا یعنی خدایا من از رفتن به مکان‌های نامناسب پا می‌کشم».

- وقتی می‌خواهیم نماز بخوانیم؛
- وقتی قصد داریم دستمان را به آیات قرآن بزنیم؛
- وقتی به یکی از نام‌های خداوند (به هر زبانی که نوشته شده باشد) دست می‌زنیم؛

در تمام این موارد، واجب است وضو داشته باشیم.

علاوه بر این، وضو گرفتن در بسیاری از موارد دیگر نیز مستحب است؛ هنگام تلاوت قرآن کریم، همراه داشتن قرآن، زیارت حرم‌های امامان (ع)، رفتن به مسجد، زیارت اهل قبور و حتی هنگام خوابیدن از مواردی هستند که شایسته است، انسان در این زمان‌ها وضو داشته باشد.

پیامبر (ص) دربارهٔ آثار وضو می‌فرماید:

«بسیار وضو بگیر تا خداوند بر عمرت بیفزاید. اگر برایت میسر است که شب و روز با وضو باشی، این کار را انجام بده؛ کسی که با وضو می‌خوابد، بسترش تا صبح برای او مسجد خواهد بود و خوابش برای او نماز!»

شرایط وضوی صحیح

کسی که می‌خواهد وضو بگیرد، علاوه بر دانستن شیوهٔ صحیح وضو گرفتن، باید به نکته‌های دیگری نیز توجه کند که شرایط وضوی صحیح نام دارد.

این شرایط عبارت است از:

1) پاک‌بودن آب وضو:

آبی که با آن وضو می‌گیریم، باید پاک باشد. اگر فراموش کنیم که آبی نجس است یا بعداً متوجه شویم که آن آب نجس بوده است و با همان آب نجس، وضو گرفته باشیم، وضوی ما باطل است.

2) مُطلقَ بودن آب وضو:

پیش از توضیح این شرط باید بدانیم که آب‌ها به دو دسته تقسیم می‌شوند: مطلق و مضاف.

آب مطلق: به آب خالصی گفته می‌شود که با چیز دیگر آمیخته نشده یا از چیزی گرفته نشده باشد؛ آب باران، آب چشمه‌ها و چاه‌ها، آب رودها، دریاها و آب لوله‌کشی که در خانه‌ها وجود دارد، آب مطلق شمرده می‌شود.

آب مضاف: آبی که خالص نیست و آن را از چیز دیگری گرفته‌اند؛ مانند گلاب و آب میوه یا با چیز دیگری مخلوط شده باشد -مثل آب نمک غلیظ و آب‌های خیلی گل آلود، به گونه‌ای که دیگر به آن آب گفته نشود- آب مضاف نامیده می‌شود.

وضو گرفتن فقط با آب مطلق صحیح است و ما نمی‌توانیم با آب مضاف، وضو بگیریم.

3) مباح بودن آب و ظرف آن:

آبی که ما با آن وضو می‌گیریم، باید مباح باشد؛ یعنی یا آب برای خودمان باشد یا اگر برای دیگری است، او از وضو گرفتن ما با آب رضایت داشته باشد. بنابراین، استفاده از آب غصبی حرام است و وضو نیز با این آب، باطل خواهد بود. البته وضوگرفتن با آب‌هایی که در مکان‌های عمومی قرار دارند، صحیح است.

4) پاک بودن اعضای وضو:

اگر صورت، دست‌ها، سر یا روی پاها هنگام وضو گرفتن نجس باشند، باید ابتدا نجاست را برطرف کرد، بدن را پاک نمود و سپس وضو گرفت. روشن است اگر اعضای وضو نجس باشند، وضو باطل است.

5) نبودن مانع در اعضا:

هنگام وضو، اگر چیزی مانع رسیدن آب به اعضای وضو شود (مثل چربی کِِرم‌ها که بر دست و صورت باقی می‌ماند، لاک روی ناخن، چسب و رنگ) وضوی ما باطل خواهد بود.

6) ترتیب:

واجب است تمام مراحل وضو را به ترتیب انجام دهیم؛ یعنی پس از نیت، ابتدا صورتمان را می‌شوییم؛ سپس دست راست را از بالای آرنج تا نوک انگشتان می‌شوییم و پس از آن دست چپ را نیز به همین صورت می‌شوییم؛ بعد با همان رطوبتی که در کف دست مانده است، سر را مسح و با همان رطوبت، روی پای راست را با دست راست مسح می‌کنیم و روی پای چپ را با دست چپ. اگر مکلف این ترتیب را به هم بزند، وضویش باطل می‌شود.

7) مُوالات:

واجب است کارهای وضو را پشت سرهم انجام دهیم و بین آنها فاصله نیندازیم. اگر بین کارهای وضو به قدری فاصله بیندازیم که حالت وضو به هم بخورد، به گونه‌ای که بگویند او مشغول کار دیگری شده است؛ مثلاً هنگام وضوگرفتن، کسی با تلفن منزل تماس بگیرد و مشغول صحبت شود، بدون آنکه کارهای وضو را دنبال کند، وضوی او باطل است.

غسل

به هنگام واجب‌شدن غسل بر انسان، غسل ترتیبی را به‌صورت زیر انجام می‌دهیم:

1- نیت
2- شستن تمام سر و گردن
3- شستن نیمهٔ راست بدن
4- شستن نیمهٔ چپ بدن

تیمم

مواردی وجود دارد که به جای وضو یا غسل، تیمم باید کرد. برخی از این موارد عبارت‌اند از زمان‌هایی که مکلف:

1- آب در دسترس دارد؛ ولی غصبی، نجس یا خیلی گل آلود است.
2- آب کمی در اختیار دارد که اگر با آن وضو بگیرد یا غسل کند، از تشنگی به سختی خواهد افتاد.

شیوۀ انجام تیمم

پس از آنکه نیت کردیم، برای خشنودی خداوند و به جای وضو یا غسل تیمم کنیم، مراحل زیر را به ترتیب انجام می‌دهیم:

- کف هر دو دست را با هم روی خاک پاک و یا هر چیز دیگری که تیمم بر آن صحیح است، می‌زنیم.

- دست‌ها را بالای پیشانی می‌گذاریم و آنها را تا روی ابروها و بالای بینی می‌کشیم.

- کف دست چپ را بر پشت دست راست می‌گذاریم و از مچ تا نوک انگشتان می‌کشیم.

- کف دست راست را پشت دست چپ می‌گذاریم و از مچ تا نوک انگشتان می‌کشیم.

برخی از چیزهایی که وضو و تیمم را باطل می‌کند، عبارت‌اند از:

1- خارج شدن ادرار، مدفوع و گازهای روده از بدن
2- به خواب رفتن (به صورتی که چشم نبیند و گوش هم نشنود).